>
مهاجران ایرانی، رویدادهای کانادایی، در مجله تیتر

کاپیتان گودو به شما خوش آمد می‌گوید

هلیا قاضی میرسعید  Helia Ghazi روزنامه نگار - تورنتو

هلیا قاضی میرسعید
Helia Ghazi
روزنامه نگار – تورنتو

ترجمه: هلیا قاضی میرسعید

پس از 60 سال هنوز این پاسخی برای این پرسش پیدا نشده که چرا ما هنوز «در انتظار گودو» هستیم؟ ساموئل بکت در این نمایش آوانگارد کوچک چه کرد که «در انتظار گودو» از یک نمایش ساده که در پاریس اجرا شد، به بخشی از ادبیات نمایشی دنیا تبدیل شد؟

امروز بیش از 60 سال از اولین اجرای نمایش «در انتظار گودو» در «تئاتر بابیلون» و به زبان فرانسه می گذرد. نمایشی که پاریسی‌ها متعجب به تماشای آن نشسته بودند و سعی می‌کردند جدیدترین تجربه دنیای تئاتر را هضم کنند.

جیمز نولسن دوست و زندگینامه‌نویس بکت در مورد تعداد بینندگان اولین اجرای این نمایش، گفته است:«هزاران نفری که می‌گویند اجرای اول را دیده‌اند، راست نمی‌گویند. سالن تئاتر بابیلون این تعداد صندلی نداشت!»

از طرفی مطمئنا آنها چیزی از این نمایش نمی‌فهمیدند. اجرای این نمایش جمع و جور که تغییری عظیم در تئاتر ایجاد کرد از پنجم ژانویه سال 1953 شروع شد.

godot2

  • دستاوردهای بین المللی

اما چطور شد که نمایش «در انتظار گودو» این چنین ماندگار شد؟ چطور این نمایشنامه در برابر خیل عظیم ایده‌های نو و نویسندگان سنت‌شکن دهه 1950 و 1960 مقاومت کرد و سرپا باقی ماند؟

پروفسور نولسن معتقد است: «به نظر من پاسخ در ابهام نمایشنامه نهفته است. نمایشنامه بطور تلویحی به خیلی مسائل اشاره دارد، اما آشکارا نکته ای را بیان نمی‌کند. مردم می‌توانند آن برداشتی را که دوست دارند، از نمایشنامه داشته باشند.»

به گفته نولسن همین برداشت آزاد از «در انتظار گودو» است که آن را به اثری بدون تاریخ انتقضا مبدل کرده است، چراکه وقتی اثری درباره گذراندن زمان باشد، هرگز کهنه نمی‌شود.

از طرفی نمایش، سوالات فلسفی مهمی را که در مورد زندگی و مرگ و هدف نامعلوم آنچه میان این دو رخ می‌دهد، مطرح می‌کند. به گونه ای که این پرسش ها محدود به زمان و مکان خاصی نیستند. اجرای این نمایشنامه در کشورهای مختلف سراسر دنیا، گواهی بر این ادعاست.

 از طرفی می‌شود ادعا کرد هیچ بحران یا مشکل اجتماعی بدون «گودو» نیست. این نمایش در دهه 1990 در سارایووی اشغال شده، روی صحنه رفت، در آفریقای جنوبی از این نمایش به عنوان اعتراضی به آپارتاید استقبال کردند و اجرای آن در نیواورلئان پس از توفان کاترینا، مقدمه‌ای برای احیای آنجا بود.

یکی از اجراهای جنجالی نمایش «در انتظار گودو»، اجرای آن در زندان سن‌کوئنتین در کالیفرنیا در دهه 1950 بود، جایی که بسیاری از زندانیان حس می‌کردند این نمایش قصه زندگی خودشان است.

دوستی پروفسور نولسن با بکت، میراثی غنی برای دانشگاه Reading به همراه داشت، این داشگاه امروزه محل نگهداری بزرگ‌ترین آرشیو آثار بکت است. بکت از اوایل دهه 1970 بسیاری از دست‌نوشته‌ها و یادداشت‌های خود را که در کیف، جعبه یا ساک قرار داده بود به دوستش نولسن داد و بدین ترتیب «بنیاد بین‌المللی بکت» به بزرگ‌ترین منبع تحقیقاتی درمورد این نویسنده تبدیل شد.

پروفسور نلسون در اظهارنظری در مورد این بنیاد گفته است:«بکت با این کار ما را وامدار خود کرد.» در حالیکه خود بکت هیچ وقت رغبتی نشان نداد تا از این آرشیو شخصا بازدید کند.

godot2

  • یک اتفاق خارق العاده

دانشگاه Reading در شصتمین سالگرد اجرای نمایش «در انتظار گودو» تصاویری از اولین اجرای جنجالی آن را به نمایش گذاشت. تصاویری که یادآور می شد که اجرای نمایش بدون سختی و مشکل نبوده است. نمایشی که احتمال داشت اصلا روی صحنه نرود. قرار نبود بازیگر مطرحی در نمایش بازی کند. چهره‌ مهم و سرشناسی هم از آن حمایت نکرده بود. اتکای نمایش به «راجر بلین» بازیگر و کارگردان نمایش بود که بودجه و مکانی برای اجرا را با چنگ و دندان پیدا کند و با شروع اجراهای نمایش این تبلیغات زبانی افراد با یکدیگر بود که باعث مطرح شدن «در انتظار گودو» شد.

هیچکدام از بازیگران اولین اجرای نمایش، امروز زنده نیستند و سالن نمایش هم چند سال پس از این اجرا تعطیل شد. «بلین» در مصاحبه‌ای که در دهه 1960 با تلویزیون فرانسه انجام داد، درمورد قدرت این نمایش گفته بود:«وقتی بکت این نمایشنامه به من نشان داد، به خودم گفتم این اثر خارق‌العاده است و باید اجرا شود و به قیمت جانم هم شده از این نمایشنامه دفاع می‌کنم.»

 اجرای نمایش در لندن (دو سال پس از اولین اجرای نمایش در فرانسه) به زبان انگلیسی و با کارگردانی «پیتر هال» 24 ساله، همچنان اثری جنجالی به حساب می آمد.

در همان دوران بود که «هارولد پینتر» که آن زمان بیست و چند ساله بود، بکت را «شجاع‌ترین و جاودانه‌ترین نویسنده زمان» توصیف کرد و در مقابلش «برنارد لوین» معروف، در نقدش درمورد «در انتظار گودو» نوشت: «حماقت تمام و کمال».

waitingforgodotLDsamuel beckett waiting for godot

  • به دور از سیاه نمایی

نولسن که مهم‌ترین رابطه دنیای امروز با بکت است، دلیل جذابیت بکت را در شخصیت معمایی او می‌داند. نویسنده‌ای که انزوای سحرآمیزش به نوعی «بِرَند ادبی» بدل شد. او با این باور که بکت «بدبین» بوده، موافق نیست و گفته است: «بکت خیلی‌وقت‌ها شوخ‌طبع و بذله‌گو و هم‌صحبت دلنشینی بود و اتفاقا حس شوخ‌طبعی معرکه‌ای داشت، اما المان های ناامیدکننده و یاس‌آور بخشی از زندگی او را تشکیل می داد. به ویژه بعد از پایان جنگ که به شدت درگیر نوشتن رمان بود.»

به عقیده نولسن، یکی از دلایل جذابیت «در انتظار گودو» طنز نهفته آن است. می‌شود گفت این نمایشنامه یک طنز سیاه است و موضوع شوخ طبعی که در این نمایش وجود دارد، خمیر مایه نوعی دلتنگی است.

با همه این حرف‌ها، «در انتظار گودو» امروز یکی از مهم‌ترین آثار نمایشی قرن بیستم است و همانطور که بسیاری از بازیگران منتظر بودند به بلوغ کافی برای بازی در نقش «شاه لیر» برسند حالا منتظرند برای بازی در این نمایشنامه پخته شوند.

Samuel Beckett with Billie Whitelaw in Not I, at the Royal Court in 1979

Samuel Beckett with Billie Whitelaw in Not I, at the Royal Court in 1979

  • طراحی آگاهی

به عقیده پروفسور نولسن کلید اصلی رنسانس در حال رشد، در ارتباط با مخاطبانش، جاذبه های بصری آن بود. تصاویری پر قدرت بکت، طراحی آگاهانه و سواد دیداری فرهنگی را طلب می کرد.

به گفته او ارتباط مستقیمی بین نمایشنامه های بکت و علاقه او به نقاشی وجود داشت:«بکت به شدت به نقاشی علاقه داشت، نه اینکه فقط دوست داشته باشد کنار نقاش‌ها باشد، نه! او متخصص برجسته نقاشی قرن هفدهم هلند بود. او با تصاویر آن نقاشی‌ها زندگی کرده بود و به نظرم حس آن نقاشی‌ها در صحنه های مختلف «در انتظار گدو» تکرار می‌شود.»

«در انتظار گودو» شهرت جهانی را برای بکت به همراه داشت و به واسطه همین نمایشنامه و آثاری دیگر بود که برنده جایزه نوبل ادبیات شد.

 جان کالدر، ناشر «در انتظار گودو» همچنان به یاد می آورد که چگونه گودوی مرموز توانست نویسنده خود را بر سر زبان ها بیندازد. خاطره جالبی از این نمایشنامه‌نویس دارد. «بکت سراسیمه از هواپیما بیرون آمد و وقتی درهای هواپیما دوباره بسته شد، از بلندگوها شنیدیم: کاپیتان گودو به شما خوشامد می‌گوید. همان موقع بکت به من گفت: انگار سرنوشت بالاخره با من همراه شد!»

    young-beckett beckett 2_02_sombreado Samuel-Beckett-0026

منبع: BBC NEWS

 Reference

By Sean Coughlan

BBC News education correspondent

ترجمه: هلیا قاضی میرسعید - پس از 60 سال هنوز این پاسخی برای این پرسش پیدا نشده که چرا ما هنوز «در انتظار گودو» هستیم؟ ساموئل بکت در این نمایش آوانگارد کوچک چه کرد که «در انتظار گودو» از یک نمایش ساده که در پاریس اجرا شد، به بخشی از ادبیات نمایشی دنیا تبدیل شد؟ امروز بیش از 60 سال از اولین اجرای نمایش «در انتظار گودو» در «تئاتر بابیلون» و به زبان فرانسه می گذرد. نمایشی که پاریسی‌ها متعجب به تماشای آن نشسته بودند و سعی می‌کردند جدیدترین…

Review Overview

User Rating: 3.51 ( 112 votes)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.