مرکز علوم انتاریو و داستان یک تغییر بزرگ

مینا رحیمی – تورنتو | وقتی دولت انتاریو طرح نهایی مرکز جدید علوم انتاریو در ساحل دریاچه تورنتو را رونمایی کرد، این خبر به عنوان یکی از مهم ترین گام ها در پروژه بازآفرینی Ontario Place معرفی شد. مجموعه جدید که حدود چهارصد هزار فوت مربع مساحت خواهد داشت، قرار است یک مرکز علوم مدرن را با ساختمان های کروی و نمادین Ontario Place و سالن سینمای Cinesphere در هم بیامیزد و به گفته مقامات استانی به مقصدی در سطح جهانی برای علم، آموزش و سرگرمی تبدیل شود.

انتظار می رود این مجموعه که احتمال دارد تا سال ۲۰۲۹ افتتاح شود، فضای بیشتری برای نمایشگاه های تعاملی، برنامه های آموزشی و تجربه های فراگیر برای خانواده ها، معلمان و دانش آموزان فراهم کند. مقام های استانی می گویند این پروژه بیش از هزار فرصت شغلی در حوزه ساخت و ساز و گردشگری ایجاد خواهد کرد و در عین حال به تبدیل ساحل تورنتو به مقصدی عمومی و فعال در تمام طول سال کمک می کند. با این حال، داستان مرکز جدید علوم را نمی توان بدون یادآوری نهادی که قرار است جایگزین آن شود روایت کرد.

بیش از پنج دهه، مرکز علوم انتاریو در محله دان میلز تورنتو یکی از شاخص ترین نهادهای فرهنگی و آموزشی کانادا بود. این مرکز که در سال ۱۹۶۹ افتتاح شد، به دست معمار برجسته کانادایی ریموند موریاما طراحی شده بود و از همان ابتدا نگاه تازه ای به شیوه ارائه علم به عموم مردم داشت. برخلاف بسیاری از موزه های سنتی که اشیا در آن ها پشت ویترین قرار می گرفتند، این مرکز بازدیدکنندگان را تشویق می کرد که لمس کنند، آزمایش کنند و با پدیده های علمی درگیر شوند.

خود ساختمان نیز بخشی از تجربه بود. طرح موریاما با دنبال کردن شیب طبیعی دره دان ریور مجموعه ای از ساختمان ها را با پل ها و مسیرهایی به یکدیگر پیوند می داد و معماری را با چشم انداز طبیعی اطراف در هم می آمیخت. در داخل این مجموعه، نسل های مختلفی از دانش آموزان از طریق نمایشگاه های تعاملی با مفاهیم فیزیک، نجوم و مهندسی آشنا شدند و علم را نه به عنوان موضوعی دور از دسترس بلکه به عنوان تجربه ای زنده و ملموس شناختند.

برای بسیاری از خانواده های انتاریو، سفرهای مدرسه به مرکز علوم بخشی به یادماندنی از دوران کودکی بود. این مکان تنها یک جاذبه گردشگری نبود، بلکه فضایی آموزشی بود که در آن کنجکاوی شکل می گرفت و ذهن های جوان با امکان های علم و فناوری آشنا می شدند. همین پیشینه طولانی بود که تعطیلی ناگهانی این مرکز در ژوئن ۲۰۲۴ را برای بسیاری از مردم شوکه کننده کرد. دولت استان با استناد به گزارش مهندسی درباره مشکلات ساختاری در بخش هایی از سقف ساختمان دستور تعطیلی فوری مجموعه دان میلز را صادر کرد. این تصمیم با موجی از ناامیدی در میان معلمان، معماران و فعالان اجتماعی روبه رو شد. بسیاری از آنان معتقد بودند این بنا خود به بخشی از میراث معماری تورنتو تبدیل شده است.

برخی منتقدان نگران بودند که این بنای نمادین در نهایت با خطر تخریب روبه رو شود و گروهی دیگر می پرسیدند آیا امکان تعمیر ساختمان و ادامه فعالیت آن تا زمان ساخت مرکز جدید وجود نداشت. برای بسیاری از ساکنان تورنتو این بحث تنها درباره یک پروژه عمرانی نبود بلکه درباره حافظه جمعی و حفظ مکانی بود که تجربه آموزشی میلیون ها نفر را شکل داده بود. با وجود این بحث ها، دولت استان برنامه انتقال مرکز علوم به ساحل دریاچه را ادامه داد و آن را به عنوان بخشی کلیدی از طرح بازآفرینی Ontario Place پیش برد.

مجموعه جدید قرار است این نهاد قدیمی را برای نسل تازه ای بازتعریف کند. ساختمان اصلی مرکز علوم برای میزبانی نمایشگاه های پویا و برنامه های آموزشی طراحی خواهد شد، پادهای بازسازی شده تجربه های علمی تازه ای ارائه خواهند داد و سالن Cinesphere نیز با ارتقای آکوستیک و افزایش ظرفیت صندلی ها نوسازی خواهد شد. مقام های دولتی می گویند این مجموعه نسبت به محل قبلی فضای بیشتری برای برنامه های آموزشی خواهد داشت و پیوند میان آموزش علمی، گردشگری و فرهنگ در ساحل در حال رشد تورنتو را تقویت خواهد کرد.

در طراحی این پروژه دسترسی پذیری یکی از اولویت ها بوده و ساختمان جدید قرار است مطابق استانداردهای بنیاد Rick Hansen ساخته شود تا استفاده از آن برای همه امکان پذیر باشد. تا زمان تکمیل ساختمان دائمی، مرکز علوم فعالیت های آموزشی خود را به صورت موقت در Harbourfront Centre ادامه خواهد داد تا برنامه های آموزشی و عمومی این نهاد متوقف نشود.

برای شهری که هویت فرهنگی آن در کنار نهادهای عمومی اش شکل گرفته است، دگرگونی مرکز علوم لحظه ای پیچیده و چندلایه به شمار می آید. این اتفاق هم پایان یک دوره و هم آغاز فصلی تازه است. ساختمان اصلی هنوز یادآور این حقیقت است که چگونه معماری، آموزش و تخیل می توانند در کنار هم نسل هایی از کودکان و نوجوانان را با دنیای علم آشنا کنند. این که آیا مجموعه جدید در ساحل تورنتو می تواند همان حس شگفتی و الهام را دوباره زنده کند یا نه، پرسشی است که پاسخ آن تنها با گذشت زمان روشن خواهد شد. اما اگر میراث مرکز علوم چیزی به ما آموخته باشد، این است که کنجکاوی به یک ساختمان محدود نمی شود. کنجکاوی در ذهن کسانی زنده است که از درهای آن وارد می شوند، پرسش می پرسند و می خواهند بدانند جهان چگونه کار می کند.

Written by LJI Reporter