مینا رحیمی, تورنتو | بامداد شنبه ۹ اسفند، خاورمیانه وارد مرحلهای تازه و و بیسابقه از تنش نظامی شد. گزارشهای اولیه از تهران حاکی از شنیده شدن چندین انفجار در مرکز شهر است. تصاویر منتشرشده نشان میدهد مناطقی در حوالی خیابان دانشگاه و محدوده جمهوری هدف قرار میگیرد. همزمان رسانههای داخلی تأیید میکنند که صداهای انفجار تنها به پایتخت محدود نیست و شهرهای کرمانشاه، قم، لرستان، کرج و تبریز نیز با رویدادهای مشابه روبهرو هستند.
در ادامه تحولات میدانی، بر اساس گزارشهای تأییدشده، دفتر علی خامنهای در مجموعه موسوم به بیت رهبری هدف حمله قرار گرفت. همزمان رسانههای داخلی از وقوع انفجار در منطقه پاستور و محدوده نهاد ریاستجمهوری خبر دادند. تا این لحظه، جزئیات رسمی درباره میزان خسارت یا تلفات احتمالی در این مراکز اعلام نشده و مقامهای مسئول همچنان از ارائه آمار دقیق خودداری میکنند.
در سطح نظامی، وزیر دفاع اسرائیل تأیید کرد که کشورش «اقدام پیشگیرانه موشکی» علیه ایران انجام داده است. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد آژیرهای هشدار در نقاط مختلف این کشور فعال شده تا شهروندان برای احتمال واکنش متقابل آماده باشند. اندکی بعد، مقامات اسرائیلی از بسته شدن آسمان این کشور به روی پروازهای غیرنظامی خبر دادند.
واکنش ایران نیز سریع بود. سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد بر اساس نوتام صادر شده، فضای هوایی سراسر کشور تا اطلاع ثانوی بسته است. عراق نیز با اعلام وزارت حملونقل خود، در پی آنچه «حمله پیشگیرانه اسرائیل علیه ایران» خوانده شد، حریم هواییاش را مسدود کرد. به این ترتیب، سه کشور در قلب بحران به طور همزمان آسمان خود را بستند.
همزمان با حملات فیزیکی، بعد سایبری بحران نیز همزمان در حال گسترش است. تصاویری که از سوی شهروندان منتشر شد نشان میداد اپلیکیشن اذان و اوقات شرعی باد صبا هک شده است و پیام «کمک رسید!» بر صفحه آن ظاهر شده بود. این تصاویر به سرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر میشود و به یکی از نشانههای جنگ سایبری همزمان با حملات نظامی تبدیل میگردد.
همچنین وبسایت خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران، ایرنا، هدف نفوذ قرار گرفت و سپس از دسترس خارج شد. در صفحهای که منتشر شد، عباراتی دیده میشد که از «ساعتهای وحشتناک برای نیروهای امنیتی» سخن میگفت و ادعا میکرد سپاه و بسیج ضربهای فلجکننده دریافت کردهاند. علاوه بر ایرنا، رسانههایی چون ایسنا، رکنا و تابناک نیز هک شدند یا با اختلال جدی مواجه شدند.
به این ترتیب، شنبه ۹ اسفند نه تنها با حملات موشکی و انفجار در مراکز حساس سیاسی و امنیتی همراه بود، بلکه صحنه یک تقابل گسترده سایبری نیز شد؛ تقابلی که همزمان زیرساختهای رسانهای و اطلاعرسانی کشور را هدف قرار داده و همچنان بر ابعاد پیچیده و چندلایه این بحران میافزاید.
اما نقطه عطف تحولات، سخنان دونالد ترامپ بود. رئیسجمهور ایالات متحده روز شنبه در پیامی ویدئویی اعلام کرد آمریکا «عملیات رزمی گستردهای» را علیه ایران آغاز کرده است. او هدف این اقدام را دفاع از مردم آمریکا و از میان برداشتن تهدیدهای قریبالوقوع توصیف کرد و گفت واشنگتن در پی نابودی ظرفیت موشکی و توان دریایی ایران است. ترامپ هشدار داد که این عملیات ممکن است ادامهدار باشد و تصریح کرد که احتمال تلفات وجود دارد و «وقتی جنگ آغاز میشود، تلفات بخشی از واقعیت آن است».
او در پیامی خطاب به سپاه پاسداران اعلام کرد در صورت زمین گذاشتن سلاحها با آنان «منصفانه» رفتار خواهد شد و در غیر این صورت با پیامدهای مرگبار روبهرو خواهند شد. ترامپ همچنین در سخنانی خطاب به مردم ایران گفت «زمان آزادی شما نزدیک است» و تأکید کرد که هدف آمریکا از میان بردن تهدیدهاست.
در تهران، ابراهیم عزیزی رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس در واکنش به حملات نوشت مسیری که آغاز شده، دیگر در اختیار آغازکنندگان آن نخواهد بود و پیشتر نسبت به چنین سناریویی هشدار داده شده بود. مقامهای ایرانی نیز تأکید کرده بودند که هرگونه حمله میتواند منطقه را وارد چرخهای گسترده از جنگ کند. وزارت بهداشت ایران اعلام میکند همه بیمارستانها در وضعیت آمادهباش کامل قرار دارند و آمار دقیق مجروحان پس از تأیید نهایی اطلاعرسانی میشود. در میانه این تحولات، وبسایت خبرگزاری ایسنا هدف حمله سایبری قرار میگیرد و مسئولان این رسانه میگویند در حال بازگرداندن سامانه هستند.
در سطح منطقهای، سفارتخانههای آمریکا در قطر و بحرین از کارکنان خود خواستند فوراً به پناهگاهها بروند و از شهروندان آمریکایی مقیم این کشورها نیز خواسته شد همین دستورالعمل را رعایت کنند. این سفارتخانهها اعلام کردند طرح پناهگیری برای همه پرسنل در حال اجراست. دولت کانادا نیز با اشاره به افزایش تنشها اعلام کرد کارکنان غیرضروری دیپلماتیک و خانوادههایشان را به طور موقت از تلآویو خارج میکند، هرچند سفارت این کشور در اسرائیل همچنان فعال است. در عین حال از شهروندان کانادایی حاضر در ایران خواسته شد در صورت امکان و اگر شرایط ایمن است، هرچه سریعتر ایران را ترک کنند. در روزهای اخیر چندین کشور دیگر نیز توصیههای مشابهی برای خروج اتباع خود از ایران و پرهیز از سفر غیرضروری به لبنان و اسرائیل صادر کردهاند.
مجموع این رویدادها نشان میدهد بحران از سطح حملات محدود فراتر رفته و وارد مرحلهای پیچیده با ابعاد نظامی، دیپلماتیک، سایبری و انسانی شده است. بسته شدن همزمان آسمان چند کشور، آمادهباش بیمارستانها، هشدارهای تند متقابل و ورود رسمی ایالات متحده به صحنه عملیات، همگی بیانگر آن است که منطقه با یکی از حساسترین مقاطع امنیتی سالهای اخیر روبهرو شده است.
