روز جهانی زنان

بهناز رهبر, تورنتو | من در منطقه‌ای از جهان بزرگ شدم که جایگاه زنان در جامعه اغلب پیش از آنکه دختری بتواند خودش آن را تعریف کند، برایش تعیین می‌شد. بسیاری از زنانی که در اطراف من بودند قوی، تحصیل کرده، توانمند و مصمم بودند، اما ساختارهایی که آن‌ها را احاطه کرده بود همیشه بازتاب دهنده توانایی‌ها و آرزوهایشان نبود. درها همیشه به آسانی باز نمی‌شد. صداها همیشه شنیده نمی‌شد. و رهبری، در بسیاری از موارد، همچنان فضایی بود که بیشتر در اختیار دیگران قرار داشت.

اکنون که در کانادا زندگی می‌کنم، اغلب دو احساس را همزمان تجربه می‌کنم. از یک سو، دیدن جامعه‌ای که دهه‌ها برای پیش بردن این ایده تلاش کرده که برابری نه یک آرزو بلکه یک مسئولیت دموکراتیک است، حس واقعی شادی به همراه دارد.اما در کنار این شادی، اندوهی آرام هم وجود دارد. اندوهی که هر بار به زنانی در سرزمین زادگاهم و در بسیاری از نقاط دیگر جهان فکر می‌کنم به سراغم می‌آید، زنانی که میان توانایی‌هایشان و فرصت‌هایی که پیش رویشان قرار می‌گیرد هنوز فاصله‌ای عمیق و دردناک وجود دارد. روز جهانی زن که هر سال در هشتم مارس برگزار می‌شود، برای بسیاری از ما که میان فرهنگ‌ها زندگی می‌کنیم همیشه چنین معنای دوگانه‌ای داشته است. این روز هم زمان فرصتی برای جشن گرفتن است و لحظه‌ای برای تأمل.

امسال، نخست وزیر کانادا مارک کارنی در پیام خود به مناسبت این روز به مسیر طولانی‌ای اشاره کرد که زنان در کانادا طی کرده‌اند. او یادآوری کرد که بیش از یک قرن از زمانی می‌گذرد که اگنس مکفیل به عنوان نخستین زن به مجلس عوام کانادا راه یافت. از آن زمان تاکنون، زنان در این کشور به حقوقی دست یافته‌اند که امروز بخشی طبیعی از زندگی اجتماعی به نظر می‌رسند: حق رأی، حق مالکیت، حقوق باروری و مرخصی والدین. هیچ یک از این دستاوردها ناگهان به دست نیامد. همه آن‌ها نتیجه سال‌ها تلاش و پافشاری زنانی بود که بارها و بارها از پذیرفتن نظامی که آن‌ها را نمی‌دید، نمی‌شنید و بازتاب نمی‌داد سر باز زدند.

پیام کارنی همچنین بر نقش برنامه‌های دولتی در پیشبرد برابری تأکید داشت. بر اساس آمار دولت فدرال، برنامه زنان که توسط وزارت زنان و برابری جنسیتی کانادا اداره می‌شود از زمان تأسیس این وزارتخانه در سال ۲۰۱۸ تاکنون از بیش از ۷۰۰ پروژه در سراسر کشور حمایت کرده است. این طرح‌ها به تولید هزاران ابزار پژوهشی و آموزشی کمک کرده و از طریق برنامه‌های راهنمایی شغلی، آموزش و فرصت‌های کاری، بیش از ۴۰۰ هزار زن و دختر را تحت پوشش قرار داده‌اند. افزون بر این، بیش از ۴۵۰۰ همکاری میان سازمان‌ها، گروه‌های اجتماعی و نهادهای مختلف شکل گرفته تا شبکه‌های حرفه‌ای و فرصت‌های رهبری برای زنان گسترش یابد.

دولت فدرال اعلام کرده که قصد دارد این مسیر را از طریق تعهدات مالی قابل توجهی در بودجه سال ۲۰۲۵ ادامه دهد. این برنامه شامل بیش از ۶۶۰ میلیون دلار سرمایه گذاری در طول پنج سال است که هدف آن حمایت از طرح‌هایی برای ارتقای برابری جنسیتی، تقویت مقابله با خشونت مبتنی بر جنسیت و افزایش مشارکت زنان در اقتصاد و زندگی دموکراتیک کاناداست. البته اعداد و ارقام به تنهایی نمی‌توانند تمام واقعیت پیشرفت را نشان دهند. اما بخشی از داستان را روایت می‌کنند. آن‌ها نشان می‌دهند که سیاست گذاری اگر در طول زمان با ثبات ادامه یابد، می‌تواند به تدریج ساختار فرصت‌ها را در یک جامعه دگرگون کند.

برای بسیاری از ما که در جوامعی زندگی کرده‌ایم که مشارکت زنان در آن‌ها محدود یا کم اهمیت شمرده می‌شد، چنین سیاست‌هایی تنها جزئیات اداری نیستند. این سیاست‌ها بازتاب درکی متفاوت از دموکراسی هستند. دموکراسی‌ای که واقعاً بازتاب دهنده جامعه خود باشد، باید برای زنان تنها امکان حضور فراهم نکند بلکه راه رهبری را نیز بگشاید. راهی برای مشارکت در شکل دادن به سیاست‌ها، هدایت نهادها و اثرگذاری بر آینده جامعه.

در دهه گذشته در آمریکای شمالی، بحث توانمندسازی زنان به شکل چشمگیری گسترش یافته است. موضوعاتی که زمانی در حاشیه سیاست قرار داشتند، امروز به بخش مهمی از برنامه‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده‌اند. دولت‌ها بیش از گذشته دریافته‌اند که برابری تنها مسئله عدالت نیست، بلکه یکی از موتورهای رشد اقتصادی، نوآوری و پایداری اجتماعی است.

وقتی زنان بتوانند به طور کامل در بازار کار حضور داشته باشند، زمانی که در جایگاه‌های رهبری قرار بگیرند و هنگامی که امنیت و کرامتشان تضمین شود، کل جامعه از آن بهره مند می‌شود. اقتصادها قوی‌تر می‌شوند، جوامع تاب آورتر می‌شوند و نهادهای دموکراتیک بیش از پیش بازتاب دهنده مردمی خواهند بود که به آن‌ها خدمت می‌کنند.

با این حال، کار هنوز به پایان نرسیده است. حتی در کشورهایی که پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند، موانع همچنان وجود دارند. شکاف دستمزدها همچنان پابرجاست، دسترسی به موقعیت‌های رهبری هنوز برابر نیست و خشونت علیه زنان همچنان یکی از چالش‌های جدی است که نیازمند توجه فوری است. روز جهانی زن یادآوری می‌کند که پیشرفت تنها زمانی پایدار خواهد ماند که همواره از آن محافظت شود.