مینا رحیمی – تورنتو | مجله تیتر: رانندگی در بزرگراه‌های تورنتو معمولاً دو حالت دارد. یا در ترافیک بزرگراه ۴۰۱ و مسیرهای شمالی و جنوبی شهر آن‌قدر آرام جلو می‌روید که عدد ۱۰۰ روی تابلو بیشتر شبیه یک شوخی است، یا وقتی راه باز می‌شود، جریان خودروها مدت‌هاست کاری به آن عدد ندارد و رانندگان عموماً با سرعت ۱۲۰ کیلومتر در ساعت یا بیشتر حرکت می‌کنند. حالا دولت انتاریو تصمیم گرفته بخشی از همین واقعیت را رسمی کند. از پایان سپتامبر، سقف سرعت در صدها کیلومتر دیگر از بزرگراه‌های استان از ۱۰۰ به ۱۱۰ کیلومتر در ساعت افزایش یافته است. با آخرین مرحله این برنامه، مجموع مسیرهای ۱۱۰ کیلومتری انتاریو به حدود ۱۸۱۱ کیلومتر رسیده و به گفته دولت، تقریباً ۸۹ درصد از شبکه بزرگراه‌های استانی که پیش‌تر سقف سرعتشان ۱۰۰ کیلومتر بود، حالا ۱۱۰ کیلومتری شده‌اند.
روی کاغذ، حساب ساده است: ده کیلومتر سرعت بیشتر، چند دقیقه سفر کمتر. دولت انتاریو هم تقریباً از همین زاویه این تغییر را معرفی می‌کند. برآورد رسمی این است که در شرایط مناسب، سفر از سارنیا تا تورنتو می‌تواند حدود ۲۰ دقیقه و از تورنتو تا اتاوا نزدیک به نیم ساعت کوتاه‌تر شود. اما همه‌چیز در همان دو کلمه «شرایط مناسب» پنهان شده است. راننده‌ای که ساعت پنج بعدازظهر در ۴۰۱ گیر افتاده، احتمالاً رابطه چندانی با چنین شرایطی ندارد. حتی داگ فورد، نخست‌وزیر انتاریو، زمانی که درباره افزایش سقف سرعت صحبت می‌کرد، گفته بود عالی می‌شد اگر در ساعات شلوغی می‌توانستیم در ۴۰۱ حتی بیشتر از ۵۰ کیلومتر در ساعت حرکت کنیم.
همین جمله شاید تناقض اصلی داستان ۱۱۰ کیلومتر را بهتر از بسیاری از آمارها توضیح دهد. تورنتو در سال‌های اخیر خودروهای بیشتری پیدا کرده، بدون آنکه ظرفیت شبکه جاده‌ای آن با همان سرعت افزایش پیدا کند. تعداد خودروهای ثبت‌شده در شهر نسبت به سال ۲۰۱۴ حدود ۲۶ درصد بیشتر شده و همزمان رشد جمعیت، ساخت‌وسازهای گسترده و بسته شدن موقت خیابان‌ها و خطوط عبور، فشار بیشتری بر شبکه موجود وارد کرده است. Don Valley Parkway نمونه روشنی از این وضعیت است. بزرگراهی که برای حدود ۶۰ هزار خودرو در روز طراحی شده بود، امروز در یک روز کاری معمولی حدود ۱۳۵ هزار خودرو را تحمل می‌کند. در چنین جاده‌ای، مسئله راننده اغلب این نیست که اجازه دارد ۱۰۰ برود یا ۱۱۰، مسئله این است که اصلاً چقدر می‌تواند حرکت کند.
داستان ۱۱۰ کیلومتر البته از امسال شروع نشده است. دولت داگ فورد در سال ۲۰۱۹ سه بخش از بزرگراه‌های انتاریو، قسمت‌هایی از QEW، Highway 402 و Highway 417، را برای یک برنامه آزمایشی انتخاب کرد. قرار بود مشخص شود آیا در بزرگراه‌هایی که از نظر طراحی و مهندسی ظرفیت سرعت بالاتر دارند، می‌توان سقف قانونی را از ۱۰۰ به ۱۱۰ کیلومتر رساند، بدون آنکه افزایش محسوسی در تصادفات و مشکلات ایمنی ایجاد شود. نتایج اولیه برای دولت امیدوارکننده بود و وزارت حمل‌ونقل اعلام کرد در مسیرهای آزمایشی مشکل عملیاتی یا ایمنی قابل توجهی که مستقیماً ناشی از افزایش سقف سرعت باشد، مشاهده نشده است.
اما میان گزارش‌های فنی همان دوره، اعدادی وجود دارد که شاید بیشتر از نتیجه رسمی دولت درباره واقعیت جاده‌های انتاریو حرف بزنند. حتی پیش از تغییر تابلوها، داده‌های وزارت حمل‌ونقل نشان می‌داد در بعضی از بزرگراه‌های سری ۴۰۰ سرعت معمول خودروها از ۱۰۰ گذشته است. در برخی مسیرها، ۸۵ درصد رانندگان با سرعتی تا محدوده ۱۱۰ تا ۱۲۴ کیلومتر در ساعت حرکت می‌کردند. به عبارت ساده‌تر، رانندگان منتظر تصمیم دولت نمانده بودند. سرعت واقعی حرکت در جاده از مدت‌ها قبل به عددی که حالا روی تابلوها ظاهر شده نزدیک شده بود.
بعد از نصب تابلوهای ۱۱۰ هم رفتار رانندگان چندان تغییر نکرد. سرعت متوسط در مناطق آزمایشی ده کیلومتر بالا نرفت و در بسیاری از اندازه‌گیری‌ها تغییر واقعی در حد چند کیلومتر در ساعت باقی ماند. این شاید مهم‌ترین نکته در تمام ماجرا باشد. دولت با افزایش سقف سرعت، رفتار رانندگان را تغییر نداده است. بیشتر، قانون را به واقعیتی نزدیک کرده که پیش از آن روی آسفالت وجود داشت. موضوع ایمنی البته پیچیده‌تر است. دولت می‌گوید در مسیرهای آزمایشی افزایش قابل توجهی در مشکلات ایمنی دیده نشده است. اما این نتیجه یک تبصره مهم دارد: بخش قابل توجهی از آزمایش با دوران کرونا همزمان شد، زمانی که حجم و الگوی ترافیک عادی نبود. خود وزارت حمل‌ونقل نیز نسبت به تعمیم ساده آمار آن دوره هشدار داده است. بنابراین داده‌ها تا امروز زنگ خطر مشخصی درباره ۱۱۰ به صدا درنیاورده‌اند، اما پرونده ایمنی را هم نمی‌توان کاملاً بسته دانست.
با وجود این ملاحظات، دولت مسیر خود را ادامه داد. برنامه‌ای که در سال ۲۰۱۹ با سه بخش آزمایشی آغاز شده بود، در سال ۲۰۲۲ به افزایش دائمی سقف سرعت در چند مسیر رسید، در سال ۲۰۲۴ گسترده‌تر شد و در سال ۲۰۲۶ تقریباً به قاعده بخش بزرگی از شبکه بزرگراهی استان تبدیل شد. آنچه هفت سال پیش «آزمایش» نامیده می‌شد، امروز سیاست عادی انتاریو است.
افزایش سرعت در خلأ اتفاق نیفتاده است. این تصمیم در کنار میلیاردها دلار هزینه برای ساخت، تعمیر و توسعه بزرگراه‌ها، بخشی از تصویری است که دولت فورد سال‌هاست از حمل‌ونقل ارائه می‌کند: جاده بیشتر و حرکت سریع‌تر خودروها و کالاها. دولت برای برنامه ده‌ساله ساخت و توسعه زیرساخت‌های جاده‌ای و بزرگراهی حدود ۳۱ میلیارد دلار در نظر گرفته و در این چارچوب، عدد ۱۱۰ هم به‌راحتی جای خود را پیدا می‌کند. برای دولت، کوتاه‌تر شدن زمان سفر و سریع‌تر شدن جابه‌جایی بخشی از همان سیاستی است که توسعه شبکه بزرگراهی را در اولویت قرار داده است.
افزایش عدد روی تابلو البته به معنای آزاد شدن هر سرعتی نیست. ۱۱۰ همچنان سقف قانونی است و جریمه سرعت غیرمجاز برقرار می‌ماند. در بزرگراهی با سقف ۱۱۰ کیلومتر در ساعت، رانندگی با سرعت ۱۵۰ کیلومتر در ساعت می‌تواند مشمول مقررات سختگیرانه رانندگی نمایشی «Stunt Driving» شود. بنابراین دولت سقف قانونی را به رفتار واقعی رانندگان نزدیک‌تر کرده، اما آن را با سرعتی که در یک بزرگراه خلوت دیده می‌شود یکسان نکرده است.
شاید مسئله همین‌جاست. دولت عدد روی تابلو را عوض کرده، اما مسئله‌ای را که راننده تورنتویی هر روز پشت فرمان با آن روبه‌روست نه. وقتی ۴۰۱ قفل است، ۱۰۰ و ۱۱۰ تفاوتی ندارند. وقتی جاده باز می‌شود، جریان خودروها عموماً از ۱۲۰ کیلومتر در ساعت هم عبور می‌کند. سقف تازه در حالت اول دست‌نیافتنی است و در حالت دوم از واقعیت جاده عقب‌تر. مهم‌تر از همه، این تغییر پاسخی برای مشکل اصلی حمل‌ونقل تورنتو نیست: بزرگراه‌های شلوغ، ظرفیت محدود و ساعت‌هایی که هزاران نفر نه به دنبال ده کیلومتر سرعت بیشتر، بلکه فقط به دنبال راهی برای حرکت کردن هستند. شاید مهم‌ترین تغییر این طرح همان چیزی باشد که از کنار جاده دیده می‌شود: تابلویی تازه با عددی تازه. چند متر جلوتر، تورنتو هنوز همان تورنتوست، با همان بزرگراه‌ها، همان تعداد خط و همان ترافیک. مشکل این شهر هیچ‌وقت آن ده کیلومتر در ساعت نبود.
نوشته مینا رحیمی روزنامه نگار LJI
