خانههایی که خانه نیستند
راز قدیمی خیابانهای تورنتو
مینا رحیمی, تورنتو | مجله تیتر: در بعضی از محلههای تورنتو، ساختمانهایی وجود داشتهاند که تمام نشانههای یک خانه معمولی را دارند، اما هیچ خانوادهای پشت پنجرههایشان زندگی نمیکند. این «خانهها» بخشی از یک راهحل قدیمی شهری بودند: پنهان کردن تجهیزات شبکه برق در دل محلههای مسکونی، بیآنکه ظاهر محله را به یک منطقه صنعتی تبدیل کنند.
ممکن است از مقابل یکی از آنها رد شده باشید و هیچوقت چیزی به نظرتان عجیب نیامده باشد. یک ساختمان آجری معمولی، سقف شیبدار، پنجرههایی رو به خیابان و حیاطی که آن را از خانههای اطراف جدا نمیکند. اما پشت این ظاهر مسکونی خبری از اتاق خواب و آشپزخانه نبود. آنچه آنجا کار میکرد بخشی از شبکه برق تورنتو بود.
این ساختمانها بخشی از تاریخ کمتر دیدهشده شهر هستند. پستهای برقی که Toronto Hydro Electric System در دورههای مختلف طوری طراحی کرد که با محیط اطراف خود ترکیب شوند. دلیل این انتخاب معماری نیز روشن بود. شبکه برای ارائه برق پایدار به تعداد کافی پست در نقاط مناسب شهر نیاز داشت، اما به گفته آرشیو رسمی City of Toronto، همه ساکنان از داشتن یک پست برق در نزدیکی خانه خود استقبال نمیکردند. راهحل شرکت برق این بود که در بعضی نقاط، به جای تحمیل ظاهر صنعتی تأسیسات به محله، ظاهر ساختمان را با معماری همان محله هماهنگ کند.
این ایده حتی پیش از آنکه پستهای برق واقعاً شکل خانه به خود بگیرند در تورنتو وجود داشت. Parkdale Station در 1457 Queen Street West که در سال ۱۹۲۸ ساخته شد، بیشتر به یک دبیرستان شباهت داشت. Glengrove Station که در ۱۹۳۰ ساخته شد نیز چنان ظاهر غیرصنعتی داشت که به نوشته آرشیو شهر، رهگذران ممکن بود آن را با یک کتابخانه اشتباه بگیرند. اما در دهه ۱۹۴۰ این استتار یک مرحله جلوتر رفت: Toronto Hydro شروع به طراحی بعضی پستها درست شبیه بنگالوهای کوچکی کرد که در محلههای تازه در حال توسعه شهر ساخته میشدند.
یکی از نمونههای تاریخی ثبتشده در آرشیو شهر در 386 Eglinton Avenue East قرار داشت. تصویری مربوط به حدود سال ۱۹۴۵ ساختمانی را نشان میدهد که برای هماهنگی با بنگالوهای کوچک اطراف طراحی شده بود. با گذشت زمان، همان خانههای کوتاه اطراف جای خود را به آپارتمانهای بلند دادند و ساختمانی که روزگاری برای دیده نشدن طراحی شده بود، در میان ساختمانهای جدید بیشتر به چشم میآمد. 640 Millwood Road در Leaside نیز یکی دیگر از نمونههایی بود که در اسناد شهری به عنوان پستی با مقیاس و ظاهر هماهنگ با معماری مسکونی محله شناخته شده است.
پشت این معماری عجیب، تغییر بزرگی در خود تورنتو جریان داشت. در فاصله ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۵ مصرف برق شهر ۷۵ درصد افزایش یافت؛ رشدی که Toronto Hydro آن را به رونق جمعیتی پس از جنگ و مهاجرت نسبت میدهد. در دهه ۱۹۵۰ شبکه برق شهر نیز از سیستم 25 cycle به 60 cycle تغییر کرد، بیش از ۲۰۰ هزار کنتور تعویض شد و ۱۲ ایستگاه جدید ساخته شد. تورنتو به سرعت بزرگتر میشد و شبکهای که آن را روشن نگه میداشت ناچار بود همراه آن رشد کند. بعضی از پستهای جدید، به گفته خود Toronto Hydro، در قالب خانه استتار شدند.
طراحان در این کار ظاهراً بیش از حد موفق بودند. آرشیو City of Toronto نوشته است که برخی از پستهای بنگالومانند آنقدر واقعی به نظر میرسیدند که گاهی سارقان به تصور اینکه وارد یک خانه معمولی میشوند به آنها دستبرد میزدند. پشت دری که شاید از خیابان ورودی یک خانه به نظر میرسید، به جای صاحبخانه تجهیزات برق انتظارشان را میکشید.
این ساختمانها امروز چیزی بیشتر از یک کنجکاوی معماریاند. آنها یادگار دورهای هستند که تورنتو با سرعت در حال گسترش بود و مهندسان و طراحان باید مسئلهای بسیار عملی را حل میکردند: چگونه زیرساخت ضروری یک کلانشهر را وارد محلههای مسکونی کنند، بدون آنکه محله ظاهر صنعتی پیدا کند.
شاید به همین دلیل داستان این خانهها هنوز جذاب است. بیشتر زیرساخت یک شهر قرار نیست دیده شود؛ فقط قرار است کار کند. تورنتو زمانی برای حل این مسئله یک قدم جلوتر رفت و بخشی از شبکه برق خود را نه زیر زمین، بلکه درست مقابل چشم مردم پنهان کرد. گاهی بهترین استتار در یک شهر، ساختمانی است که آنقدر معمولی به نظر میرسد که هیچکس دوباره نگاهش نمیکند.
نوشته مینا رحیمی روزنامه نگار LJI
