مینا رحیمی, تورنتو | مجله تیتر: دیدن کسی با دو ایرپاد سفید در گوش، در مترو تورنتو یا پشت میز یک کافه، دیگر توجه کسی را جلب نمیکند. شاید موسیقی گوش میدهد، شاید تلفنی حرف میزند یا میخواهد صدای اطراف را کمتر بشنود. اما همان وسیله کوچک حالا میتواند کار دیگری هم انجام دهد که تا همین چند سال پیش بیشتر به اتاق یک شنواییشناس و دستگاهی مخصوص تعلق داشت: آزمایش شنوایی و کمک به شنیدن بهتر.
این تغییر امروز در انتاریو معنای تازهای پیدا کرد. دولت استانی اعلام کرد که مشورتی عمومی را برای فراهم کردن امکان فروش و استفاده از سمعکهای بدون نسخه (Over the Counter Hearing Aids) آغاز میکند. این مشورت هنوز به معنای تغییر قانون نیست، اما اگر به اصلاح مقررات منجر شود، افراد بزرگسال دارای کمشنوایی خفیف میتوانند در آینده به گزینههایی دسترسی پیدا کنند که برای تهیه آنها الزام مسیر سنتی نسخه وجود نداشته باشد. دولت میگوید این مسیر قرار نیست جای سیستم فعلی سمعکهای تجویزی و پوشش موجود را بگیرد، بلکه گزینه دیگری در کنار آن خواهد بود.
در ظاهر، خبر درباره مقررات سمعک است. اما پشت آن اتفاق بزرگتری در جریان است. مرزی که سالها میان یک وسیله الکترونیکی مصرفی و یک وسیله پزشکی وجود داشت، دارد کمرنگ میشود. کمشنوایی هم همیشه با یک لحظه روشن و قابل تشخیص آغاز نمیشود. گاهی فقط صدای تلویزیون کمی بالاتر میرود. در یک رستوران شلوغ دنبال کردن گفتوگو سختتر میشود یا کسی مجبور میشود چند بار بپرسد «چی گفتی؟» فاصله میان چنین تجربههایی تا مراجعه به متخصص و استفاده از سمعک برای بسیاری از افراد میتواند طولانی باشد. فناوریهای جدید دقیقاً وارد همین فاصله شدهاند.
نمونه روشن آن ایرپاد پرو ۲ اپل (Apple AirPods Pro 2) است. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در سپتامبر ۲۰۲۴ نرمافزار کمک شنوایی اپل را به عنوان نخستین نرمافزار سمعک بدون نسخه از این نوع مجاز کرد. این قابلیت برای بزرگسالان ۱۸ سال به بالا با کمشنوایی خفیف تا متوسط طراحی شده است. کاربر میتواند سطح شنوایی خود را مشخص کند و دستگاه بر اساس آن، صدا را برای گوش او تنظیم کند.
کانادا نیز از نظر تأیید پزشکی بیرون این تحول نمانده است. پایگاه تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت کانادا (Health Canada) نشان میدهد که قابلیت کمک شنوایی اپل از ۱۱ دسامبر ۲۰۲۴ دارای مجوز تجهیزات پزشکی کلاس دو در کانادا است. قابلیت آزمایش شنوایی مرتبط با آن نیز مجوز جداگانهای دریافت کرده است. این مجوزها نشان میدهند چیزی که ظاهراً هنوز همان هدفون بیسیم آشناست، میتواند در چارچوب مقررات پزشکی نقش دیگری هم پیدا کند.
اما داشتن مجوز پزشکی یک چیز است و امکان عرضه و استفاده از یک سمعک بدون نسخه در هر استان چیز دیگری. در انتاریو، مقررات حرفههای سلامت همچنان عرضه سمعک برای فرد کمشنوا را به نسخه فردی که قانوناً اختیار تجویز دارد وابسته میکند. همین فاصله میان فناوری و مقررات است که مشورت تازه دولت انتاریو را مهم میکند.
آزمایش شنوایی در گوش شما
آنچه در ایرپاد اتفاق میافتد صرفاً بلندتر کردن صدا نیست. سیستم کمک شنوایی اپل یک راهکار خودتنظیم (Self Fitting) است. اطلاعات مربوط به سطح شنوایی کاربر برای تنظیم تقویت صدا استفاده میشود و بعد از آن نیز امکان تغییر بلندی، تُن و تعادل صدا وجود دارد. به زبان ساده، دستگاه تلاش میکند به جای بلند کردن یکسان همه صداها، نیاز شنیداری همان فرد را در نظر بگیرد. سؤال مهم اما این است که چقدر میتوان به چنین آزمایشی اعتماد کرد؟
پژوهشی که در مارس امسال منتشر شد، قابلیت آزمایش شنوایی ایرپاد پرو ۲ را با شنواییسنجی استاندارد با صدای خالص (Pure Tone Audiometry) مقایسه کرد. ۲۵ بزرگسال با کمشنوایی خفیف تا متوسط در این مطالعه شرکت کردند و در مجموع ۴۰۰ مقایسه آستانه شنوایی انجام شد. در ۸۶٫۵ درصد موارد، نتیجه آزمایش ایرپاد در فاصله حداکثر ۱۰ دسیبل از آزمایش استاندارد قرار داشت. آزمایش ایرپاد همچنین با زمان میانه ۵٫۵ دقیقه، تقریباً نصف آزمایش استاندارد ۱۰ دقیقهای زمان برد. پژوهشگران دقت و قابلیت تکرار آن را از نظر بالینی قابل قبول ارزیابی کردند، هرچند تأکید کردند که تحقیقات بیشتری لازم است.
این یافته مهم است، اما معنایش این نیست که یک جفت ایرپاد جای شنواییشناس را گرفته است. کمشنوایی همیشه مسئله سادهای نیست که با افزایش حجم صدا حل شود. کاهش ناگهانی شنوایی، تفاوت قابل توجه میان دو گوش، درد، عفونت یا نشانههای دیگر میتوانند به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشند. تفاوت اصلی همینجاست: فناوری میتواند دسترسی را آسانتر کند، اما تشخیص پزشکی هنوز کار یک هدفون نیست.
وقتی مسیر کوتاهتر میشود
آمریکا این مسیر را زودتر آغاز کرد. مقررات فدرال سمعکهای بدون نسخه در سال ۲۰۲۲ اجرایی شد و به بزرگسالان دارای کمشنوایی خفیف تا متوسط اجازه داد بعضی سمعکها را بدون نسخه یا مراجعه الزامی به متخصص تهیه کنند. ورود نرمافزار اپل به این چارچوب در سال ۲۰۲۴ اتفاق دیگری را رقم زد: حالا وسیلهای که بسیاری از مردم از قبل برای موسیقی و تماس تلفنی میشناختند، میتوانست نقش یک ابزار کمک شنوایی را هم بر عهده بگیرد.
پیش از صدور مجوز، قابلیت اپل در مطالعهای بالینی روی ۱۱۸ نفر با کمشنوایی خفیف تا متوسط بررسی شد. بنا بر گزارش سازمان غذا و داروی آمریکا، کسانی که دستگاه را خودشان تنظیم کردند، از نظر میزان تقویت صدا و درک گفتار در محیط پر سر و صدا نتایجی قابل مقایسه با افرادی داشتند که همان دستگاه برایشان به شکل حرفهای تنظیم شده بود. در آن مطالعه عارضه مرتبط با دستگاه نیز گزارش نشد.
این اعداد یک سمعک حرفهای را به وسیلهای متعلق به گذشته تبدیل نمیکنند. معنای مهمترشان این است که برای بخشی از افرادی که کمشنوایی شدید ندارند، فاصله میان «هیچ کاری نکردن» و «رفتن به کلینیک و تهیه سمعک» ممکن است در حال کوتاه شدن باشد. این تغییر فقط مسئله فناوری یا حتی قیمت نیست. سمعک برای بعضی افراد هنوز با سالمندی، بیماری یا از دست دادن بخشی از توانایی بدن پیوند خورده است. ایرپاد چنین نشانه آشکاری ندارد. دو نفر میتوانند کنار هم در خیابان راه بروند و هر دو ایرپاد در گوش داشته باشند. یکی موسیقی گوش دهد و دیگری از همان شکل آشنای دستگاه برای بهتر شنیدن مکالمه استفاده کند. از ظاهرشان نمیتوان تفاوت را فهمید.
همین عادی بودن ممکن است به اندازه پیشرفت فنی دستگاه اهمیت داشته باشد. اگر اولین ابزار کمک شنوایی دیگر چیزی نباشد که فرد احساس کند باید آن را پنهان کند، شاید بعضی آدمها زودتر حاضر شوند قبول کنند که صدای جهان برایشان کمی آرامتر از گذشته شده است.
قانون به دنبال فناوری
انتاریو امروز در واقع فقط درباره نوع دیگری از سمعک تصمیم نمیگیرد. پرسش بزرگتر این است که سیستم سلامت با دستگاههایی چه خواهد کرد که دیگر به راحتی در یکی از دو جعبه «محصول مصرفی» یا «وسیله پزشکی» جا نمیشوند. قانون فعلی انتاریو هنوز عرضه سمعک را به نسخه متصل کرده است. دولت اکنون میگوید میخواهد امکان ایجاد مسیر بدون نسخه را بررسی کند و مشورت عمومی درباره این تغییر را آغاز کرده است. اگر این مسیر به اصلاح مقررات برسد، استان به مدلی نزدیکتر خواهد شد که در آمریکا از سال ۲۰۲۲ وجود دارد.
فناوری قرار نیست مشکل کمشنوایی را حل کند و ایرپاد هم قرار نیست شنواییشناس (Audiologist) را از مطب بیرون بفرستد. اتفاق مهمتر شاید بسیار سادهتر باشد. برای کسی که مدتها صدای تلویزیون را کمی بلندتر کرده، در رستوران چند بار خواسته جملهای را تکرار کنند یا کمکم از بعضی گفتوگوهای شلوغ کنار کشیده است، اولین قدم برای بهتر شنیدن ممکن است دیگر الزاماً از مطب پزشک شروع نشود. شاید از همان چیزی شروع شود که از قبل در جیبش دارد.
نوشته مینا رحیمی روزنامه نگار LJI
